Toponiemen of veldnamen

Over de betekenis van veldnamen.

Wie onderzoek doet naar de lokale geschiedenis van streek of dorp komt onvermijdelijk terecht bij oude kaarten van het kadaster en de daarop vermelde veldnamen of toponiemen.
Veldnamen of toponiemen als bijvoorbeeld 'Op de Hots Kuyl' of 'In de delle' werden in de middeleeuwen gebruikt om delen van het buitengebied nader te duiden. Een boer kon een akkertje hebben gelegen in 'in gen Dael' of in 'Borkoel'. Dan wist iedereen dat het om een akkertje ging achter Ubachsberg of een akkertje bij Colmont.
Als een akker overging in andere handen moest in een akte die akker worden beschreven. Daartoe werd dan de grootte van de akker beschreven en werden de buren, de reyngenoten, in de akte genoemd. Als begrenzing van het betreffende stuk grond kon ook een pad of weg genoemd worden. Notarissen en kadasterkaarten bestonden in die tijd nog niet.
Toch werd er in de middeleeuwen wel degelijk een registratie gevoerd. De boeren moesten immers afdragen in natura of in geld aan de lokale heer en de kerk: cijnzen en tienden. De registers daarvan in de archieven zijn vandaag de dag belangrijke bronnen voor onderzoekers.



Esser's Steenfabriek Voerendaal

Aan de Haerenvaart heeft vroeger een steenfabriek gestaan. Deze stond aan de zuidkant van de Valkenburgerweg ter hoogte van Kasteel Haeren.
Deze steenfabriek is gebouwd in de jaren twintig van de vorige eeuw en heeft gefunctioneerd tot aan de 2e Wereldoorlog.
Het fabrieksgebouw is daarna in verval geraakt en geleidelijk helemaal verdwenen.
Er heeft altijd een relatie bestaan tussen deze fabriek en de kalkgroeve en kalkbranderij die even ten zuiden daarvan liggen. Daarom wordt aan beide aandacht besteed.



Bijzondere objecten

Bij toponiemenonderzoek stuiten we vaak op gegevens die duiden op een bijzonder historisch object. Nieuwsgierig als we zijn gaan we dan op onderzoek uit en proberen zoveel mogelijk feitelijke gegevens te achterhalen.

Het toponiemenonderzoek kwam tot stand na een verzoek van het Kadaster. Zij wilde graag hun kadastrale kaarten compleet maken en voorzien van de plaatselijke toponiemen, maar het ontbrak hun aan plaatselijke kennis om dit goed te kunnen doen. Daarom werd een beroep gedaan op Heemkunde Voerendaal.

Tijdens dit toponiemenonderzoek waarbij alle leden van de heemkundevereniging werden betrokken, kwamen er enkele bijzonderheden naar voren. De steenfabriek aan de Haerenvaart maar ook het lijkenhuisje op de Kunderberg. Hoeve de Tesch was ook niet bekend, maar werd al vlug gevonden. Bij het zoeken naar hoeve De Tesch stuitte we op een serie van branden die in de dertiger jaren van de twintigste eeuw veel beroering in Kunrade veroorzaakte en waarbij o.a. de limonadefabriek van Leo Moulen in de as werd gelegd.

Alle uitkomsten van deze onderzoeken plaatsen we hier op deze pagina, zodat ook u kennis kunt nemen van die bijzonderheden.