Sprekend Verleden (Oral History)


Project Hoeve/Herberg/Panhuis "In gen Dreck"

 
Dit zijn de foto's die ons nieuwsgierig maakten. Welke boerderij was dit en waar had hij gelegen? Wie wist hier meer over te vertellen?
Allereerst gingen we speuren in oude foto's van ons dorp om te kijken of er nog aanwijzingen waren. Een oude foto van het Kerkplein waarop het pand van Jeanny Bollen te zien is bracht uitkomst.

Duidelijk zien we op de foto rechts de zijgevel van de boerderij links. Er was dus geen twijfel mogelijk, de boerderij lag op de hoek Hogeweg/Cortenbachstraat. Kort hierna kwamen we achter de naam van het pand; "I gen Dreck" of "Op den Dreck" of "Den Dreck". De betekenis van de naam hebben we niet kunnen achterhalen maar wel heel veel andere zaken met betrekking tot dit pand.

Volgens een document uit 1712 is er voor de eerste keer sprake van de Herberg gelegen "op den Dreck". In dat document worden als zekerheidsstelling (onderpand) gronden van In gen Dreck ingebracht.

Op den Dreck of I gen Dreck was een carréboerderij anex brouwerij en herberg die gelegen was op de hoek van de Hogeweg en de Jeustraat. Tegenwoordig de hoek Hogeweg en de Cortenbachstraat.
Het was geen voorname boerderij hetgeen blijkt uit het volgende:
Aartshertogin Maria Elisabeth van Oostenrijk die door haar broer was belast met het bestuur van de Zuidelijke Nederlanden, is in 1725 met groot gevolg op doorreis van Mülheim aan de Rijn naar Brussel. Voor het vervoer worden vele paarden en ook manschappen gevorderd. Ook de Voerendaalse hoven moeten hun bijdrage leveren. In een lijst van die boerenhoven komt In gen Dreck niet voor; het was dus een kleine brouwerij en herberg.

Sander Merkelbach was in 1750 de pachter van de herberg die eigendom was van de familie Meijers van Terveurt. Hij kom voor in een verhaal over een hooglopende ruzie die zich voltrok in de herberg op kermismaandag in 1765. Verder worden in dit verhaal nog enkele personen genoemd die werkzaam waren op omliggende boerderijen waaronder Joannes Petrus Meyers halfwin van Haeren (het slachtoffer), Johannes Raven zoon van de pachter van Puth, Willem Meys zoon van de pachter van Den Driesch, drie gebroeders Schröder van kasteel Cortebach en Jan Vernaus van Steenenis. Verder waren er nog enkele boerenknechten bij van de Peerboom, de Rouwenhof en van Cortenbach, Servaes Vijgen en Arnold Maes.
Het gevecht was dermate ernstig van aard dat het niet kon uitblijven dat justitie er zich mee bemoeide. Hierdoor is deze gebeurtenis ook gedetailleerd terug te vinden in de archieven. Lees hier het krantenartikel uit 1950

Uit de achttiende eeuw komen nog enkele vermeldingen over deze Brouwerij en Herberg.
Petrus Meijers wordt genoemd in 1779 als tochtenaar van huis, brouwhuis, stallingen en huijsweijde In gen Dreck aan de Moelenweg naast Coenen en Sijstermans. Een tochtenaar is iemand die het vruchtgebruik heeft van een goed. Petrus Meijers had dit vruchtgebruik via zijn ouders door vererving gekregen. Hij was dus geen eigenaar. In de 18e en 19e eeuw was de familie Meijers eigenaar van In gen Dreck.
Jan Willem Meijers (1773-1840), de eigenaar van de Herberg en de brouwerij, was de zoon van Joannes Wilhelmus Meijers en Anna Catharina Somya. Hij was in 1806 kapelaan in Voerendaal en in 1816 en 1821 pastoor te Hulsberg. Hij was een telg uit de familie Meijers die in de 17e en 18e eeuw vier Voerendaalse pastoors heeft geleverd.
Na het overlijden van Jan Willem in 1840, erven de kinderen van zijn overleden zuster Anna Catharina in 1843 In gen Drek met alle landerijen. Anna Catharina was gehuwd met Gerard Pluymen.
In 1852 verkopen de kinderen Pluymen in een publieke verkoop In gen Dreck.

("Verkoop van het huis, stalling en bierbrouwerij met brouwketel en tuigen en boomgaard ter plaatse genaamd De Drek, groot 185 roeden en 75 ellen voor fl.1600,00 Toegewezen aan Michiel Bindels, woonachtig ter pachthoeve Perenboom")

In 1869 wordt het goed met de inventaris, gereedschappen en gronden weer van de hand gedaan en door de erven van Michel Bindels verkocht aan Hubert Joseph Bindels (oom, broer en zwager) brouwer en landbouwer voor fl. 4000,00.
Hubert Joseph Bindels huwde in 1871 met Maria Josephina Eugenia Volkhemer. Zij was in 1869 gescheiden van Jhr. Eugčne François Auguste van Panhuys en had uit dat huwelijk drie kinderen. Vervolgens was zij getrouwd met Hubert Bindels, rentenier.
In 1882 wordt aan de drie kinderen Van Panhuys toebedeeld:
het huis, de brouwerij, gebouwen, tuin en boomgaard.
De kinderen van Panhuys hebben hun erfdeel al heel snel weer van de hand gedaan. Dit blijkt uit de publieke verkoop in herberg Leclou aan de Dorpstraat (het huidige Kerkplein).
Daar wordt in 1883 het goed alweer verkocht voor fl. 4.450,00 aan Johannes Hubertus Oberjé.
De familie Oberjé of Oberjee kwam oorspronkelijk uit de Languedoc. Via de Zaanstreek kwam de familie in Brunssum terecht.
Paul Oberjé (1777-1862) was grootgrondbezitter en in 1859 eigenaar van Kasteel-hoeve Peerboom. Zijn erven verkochten De Peerboom aan mevrouw de Lamberts de Cortenbach, die het kasteel en de hoeve liet slopen en de gronden bij Cortenbach voegden.
Johannes Hubertus Oberjé was de zoon van Paul Oberjé en gehuwd met Anna Boumans van de Pontstraat In Kunrade. Het echtpaar Oberjé-Boumans had zes kinderen, vijf zonen en een dochter, Maria Catharina Oberjé. Maria Catharina kocht in 1924 samen met haar verloofde Petrus Lemlijn de inboedel, de werktuigen en de dieren voor fl. 3.240,00 van haar ouders. De koopprijs werd voldaan door haar ouders levenslang kost en inwoning te geven.
Het echtpaar Oberjé-Boumans overleed in 1934 en werd bijgezet in het familiegraf waar eerder hun zoon Igidius Oberjé was begraven. Het grafmonument bevind zich nog steeds bij de kerk van Voerendaal.

Na het overlijden van Hubertus en Anna Oberjé in 1934 vindt op 25 april 1935 openbare verkoop plaats door de erven Oberjé in café Smeets-Nelissen (café Leclou) van de hoeve, stallen, schuur, tuin en boomgaard gelegen Hogeweg-Stationsstraat en verdere gronden.



De kopers zijn Gregor Baur, groothandelaar te Heerlen De Locht en de gemeente Voerendaal. Het echtpaar Lemlijn-Oberjé woont nog tot 18 maart 1936 in de bouwvallig geraakte boerderij, waarna ze vertrekken naar Walem en vervolgens naar Mamelis-Vaals.
In april 1935 boog de gemeenteraad zich over de verbetering van het kruispunt Stationsstraat/Hogeweg. Tevens was er een rapport uitgebracht over de slechte staat van het pand In gen Dreck dat dan net te koop staat. Besprekingen met de familie Oberjé over medewerking in deze kwesties hebben niets opgeleverd. Begin 1936 wordt overeenstemming bereikt met Baur over ruiling van gronden en de sloop van In gen Dreck op kosten van de gemeente. De sloop wordt door de gemeente in eigen beheer uitgevoerd en levert een batig saldo op van fl. 60,00.






Het onderzoek en de aanleiding

Verdieping naar historische gebouwen die al lang verdwenen zijn kunnen soms interessante zaken aan het licht brengen. Zo is dit ook gegaan met een foto van een boerderij die we niet kenden. Waar had deze boerderij gelegen? Wie kon zich deze boerderij nog herinneren? Aan de hand van een oude foto van het Kerkplein waar een detail van de boerderij op zichtbaar was, liet geen twijfel over de plaats waar de boerderij had gelegen. De oude kadasterkaart van 1811-1832 bevestigde dit en een onderzoek werd gestart. De resultaten hiervan vindt u op deze pagina.


Familiegraf, familie Oberjé - Boumans   



Wapen familie Oberjé   





Het onderzoek werd uitgevoerd door
Roos Leunissen en Vera van Piggelen,
met mederwerking van:

    Frans Bertholet, medewerker RHCL Maastricht
    Frans Boumans, medewerker Rijckheyt Heerlen
    Mevr. Ermers-Gubbels, Hoensbroek
    Pierre en Yvonne Eurlings-Héman
    Kees Hessels, medewerker Rijckheyt Heerlen
    Sjef Klinkenberg †
    Lemlijn, Margraten
    Hans Lemlijn, vader uit Voerendaal
    Jo Lemlijn, Vaals
    Hein Muijs †
    Ben en Riet Moonen-Lemlijn, Klimmen
    Marion Oberjé-Knarren, Swier
    Paul Oberjé, *Bemelen, vader *Retersbeek
    Pierre Oberjé, Swier 35, achterkleinzoon
    Funs Patelski, Genealoog
    Mevr. Spaubek-Lemlijn, verzorgingshuis Vaals
    Nico Spaubek, (moeder=Lemlijn) Harles-Vaals
    Fon Weusten, Heemkunde Schin Op Geul
Zonder wie we dit onderzoek niet hadden kunnen doen.